«Παλιά έτρωγα ό,τι ήθελα και δεν έπαιρνα κιλό». Είναι μια φράση που ακούμε συχνά, ιδιαίτερα όταν κάποιος διαπιστώνει ότι το βάρος του αυξάνεται ευκολότερα από ό,τι στο παρελθόν. Συνήθως, η εξήγηση αποδίδεται στον μεταβολισμό, ο οποίος θεωρούμε ότι έχει επιβραδυνθεί και χρειάζεται με κάποιον τρόπο να ενεργοποιηθεί ξανά.
Η ιδέα ενός γρήγορου ή αργού μεταβολισμού είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Την ίδια στιγμή, κυκλοφορούν αμέτρητες συμβουλές που υπόσχονται να αυξήσουν τις καύσεις μας, από συγκεκριμένες τροφές και ροφήματα μέχρι συχνά γεύματα και συμπληρώματα διατροφής. Πόσο από αυτό μπορούμε, όμως, να επηρεάσουμε πραγματικά;
Ο μεταβολισμός περιλαμβάνει όλες τις διαδικασίες μέσω των οποίων ο οργανισμός χρησιμοποιεί την ενέργεια για να λειτουργήσει. Ακόμη και όταν ξεκουραζόμαστε, το σώμα καταναλώνει ενέργεια για την αναπνοή, την κυκλοφορία του αίματος, τη λειτουργία των οργάνων και τη διατήρηση της θερμοκρασίας του.
Αυτή η ενεργειακή κατανάλωση σε κατάσταση πλήρους ηρεμίας ονομάζεται βασικός μεταβολικός ρυθμός και αποτελεί σημαντικό μέρος των συνολικών ημερήσιων ενεργειακών αναγκών μας.
Το ύψος, η ηλικία, η σύσταση του σώματος και η γενετική προδιάθεση επηρεάζουν τον μεταβολικό ρυθμό. Γι' αυτό δύο άνθρωποι που ζυγίζουν ακριβώς το ίδιο μπορεί να έχουν διαφορετικές ενεργειακές ανάγκες.
Ωστόσο, ο βασικός μεταβολισμός δεν είναι το ίδιο με τις συνολικές θερμίδες που καταναλώνουμε μέσα στην ημέρα. Στην ενεργειακή μας δαπάνη προστίθενται η άσκηση, οι καθημερινές κινήσεις και η ενέργεια που απαιτείται για την πέψη και την επεξεργασία της τροφής.
Μπορούμε πράγματι να αυξήσουμε τις καύσεις μας;
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που μπορούμε να επηρεάσουμε είναι η σωματική δραστηριότητα. Και δεν αναφερόμαστε αποκλειστικά στην οργανωμένη άσκηση.
Ένας άνθρωπος που περπατά αρκετά, ανεβαίνει σκάλες και κινείται συχνά κατά τη διάρκεια της εργασίας του μπορεί να καταναλώνει αισθητά περισσότερη ενέργεια από κάποιον που περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας καθιστός, ακόμη κι αν οι δύο άνθρωποι έχουν παρόμοια σωματικά χαρακτηριστικά.
Αυτή η καθημερινή, μη οργανωμένη δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τη συνολική ενεργειακή δαπάνη και συχνά περνά απαρατήρητη.
Η προπόνηση με αντιστάσεις έχει επίσης σημαντικό ρόλο, καθώς συμβάλλει στη διατήρηση και στην ανάπτυξη της μυϊκής μάζας. Οι μύες καταναλώνουν ενέργεια ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, αν και η αύξηση του βασικού μεταβολισμού από την απόκτηση λίγης επιπλέον μυϊκής μάζας είναι συνήθως μικρότερη από όσο φανταζόμαστε.
Τι συμβαίνει, όμως, με τα τρόφιμα που υποτίθεται ότι επιταχύνουν τον μεταβολισμό;
Η καφεΐνη και ορισμένα συστατικά των καυτερών τροφίμων μπορούν να προκαλέσουν μια μικρή, προσωρινή αύξηση της ενεργειακής δαπάνης. Αντίστοιχα, η πέψη της πρωτεΐνης απαιτεί περισσότερη ενέργεια σε σύγκριση με την πέψη των λιπαρών και των υδατανθράκων.
Πρόκειται για πραγματικά φαινόμενα, αλλά το μέγεθός τους είναι συνήθως περιορισμένο. Ένας καφές ή ένα γεύμα πλούσιο σε πρωτεΐνη δεν μπορεί από μόνο του να μεταβάλει θεαματικά τις καθημερινές μας καύσεις.
Γιατί αισθανόμαστε ότι ο μεταβολισμός μας αλλάζει με τα χρόνια;
Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να μεταβάλλονται η μυϊκή μάζα, το σωματικό βάρος και κυρίως οι καθημερινές μας συνήθειες. Μια πιο καθιστική εργασία, λιγότερος ελεύθερος χρόνος και περιορισμένη κίνηση μπορούν να μειώσουν τη συνολική ενεργειακή δαπάνη, χωρίς απαραίτητα να έχει προηγηθεί κάποια μεγάλη αλλαγή στον βασικό μεταβολισμό.
Επιπλέον, όταν χάνουμε βάρος, το μικρότερο σώμα χρειάζεται συνήθως λιγότερη ενέργεια για τη συντήρηση και την κίνησή του. Αυτή είναι μια φυσιολογική προσαρμογή, όχι ένδειξη ότι ο μεταβολισμός έχει «χαλάσει».
Ίσως, λοιπόν, αντί να αναζητούμε τρόπους να επιταχύνουμε τον μεταβολισμό μας, να έχει μεγαλύτερη σημασία να κατανοήσουμε πώς διαμορφώνεται η καθημερινή ενεργειακή μας δαπάνη.