Σκέψου ένα συνηθισμένο μεσημεριανό γεύμα. Μια σαλάτα, μια μερίδα κοτόπουλο και λίγο ρύζι. Όλα βρίσκονται στο ίδιο πιάτο ή στο ίδιο τραπέζι και, όπως είναι φυσικό, τα τρως με όποια σειρά θέλεις. Θα μπορούσε όμως η σειρά με την οποία καταναλώνεις ακριβώς τις ίδιες τροφές να επηρεάζει τον τρόπο που ανταποκρίνεται ο οργανισμός σου;
Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, η απάντηση είναι πως ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί. Και μάλιστα, χωρίς να αλλάξει ούτε η ποσότητα ούτε η θερμιδική αξία του γεύματος.
Πρώτα η σαλάτα ή πρώτα το κυρίως πιάτο;
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική έρευνα έχει αρχίσει να εξετάζει πιο συστηματικά τη λεγόμενη «σειρά κατανάλωσης των τροφίμων» (food order). Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στο πώς επηρεάζονται τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μετά από ένα γεύμα.
Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι όταν τα λαχανικά και οι πρωτεϊνούχες τροφές καταναλώνονται πριν από τις τροφές που είναι πλούσιες σε υδατάνθρακες, η αύξηση της γλυκόζης μετά το γεύμα μπορεί να είναι μικρότερη σε σύγκριση με την αντίστροφη σειρά.
Για παράδειγμα, αν ξεκινήσεις το γεύμα σου με τη σαλάτα και το κοτόπουλο και αφήσεις το μεγαλύτερο μέρος του ρυζιού για το τέλος, η μεταγευματική απόκριση της γλυκόζης ενδέχεται να είναι διαφορετική από ό,τι αν ξεκινούσες με το ρύζι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ρύζι έγινε ξαφνικά πιο υγιεινό ή ότι οι υδατάνθρακες είναι προβληματικοί. Σημαίνει απλώς ότι ο οργανισμός μας δεν ανταποκρίνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο σε ένα γεύμα, ακόμη κι όταν τα τρόφιμα και οι ποσότητές τους παραμένουν ίδια.
Τι συμβαίνει στον οργανισμό μας;
Η εξήγηση δεν είναι τόσο περίπλοκη όσο ίσως φανταζόμαστε.
Οι φυτικές ίνες των λαχανικών, καθώς και η παρουσία πρωτεΐνης και λιπαρών, μπορούν να επηρεάσουν την ταχύτητα με την οποία το στομάχι αδειάζει και τα θρεπτικά συστατικά φτάνουν στο έντερο. Παράλληλα, η κατανάλωση πρωτεΐνης πριν από τους υδατάνθρακες μπορεί να επηρεάσει την έκκριση ορμονών που συμμετέχουν στη ρύθμιση της γλυκόζης.
Έτσι, όταν οι υδατάνθρακες καταναλώνονται αργότερα μέσα στο γεύμα, η άνοδος της γλυκόζης στο αίμα μπορεί να είναι πιο ήπια.
Βέβαια, το μέγεθος αυτής της επίδρασης δεν είναι ίδιο για όλους. Τα πιο σαφή ευρήματα προέρχονται κυρίως από μικρές, βραχυχρόνιες μελέτες σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή διαταραγμένη ρύθμιση της γλυκόζης. Για τους υγιείς ανθρώπους, τα δεδομένα είναι πιο περιορισμένα και δεν έχει αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη πρακτική προσφέρει σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη στην υγεία.
Μπορεί η σειρά των τροφών να επηρεάσει και το πόσο τρώμε;
Εδώ το θέμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Όταν ξεκινάμε ένα γεύμα με μια σαλάτα ή με λαχανικά, είναι πιθανό να αρχίσουμε να αισθανόμαστε πληρότητα πριν φτάσουμε στο υπόλοιπο φαγητό. Ο όγκος των λαχανικών, η περιεκτικότητά τους σε νερό και φυτικές ίνες, αλλά και ο χρόνος που αφιερώνουμε στην κατανάλωσή τους, μπορούν να συμβάλουν σε αυτό.
Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η σειρά κατανάλωσης οδηγεί αυτόματα σε μικρότερη πρόσληψη θερμίδων. Αν τελικά φάμε ολόκληρο το γεύμα μας, η συνολική ενέργεια που έχουμε καταναλώσει παραμένει η ίδια. Επιπλέον, οι μελέτες δεν έχουν αποδείξει με συνέπεια ότι η αλλαγή της σειράς των τροφών οδηγεί από μόνη της σε ουσιαστική απώλεια βάρους.
Επομένως, το να ξεκινάμε από τα λαχανικά μπορεί να αποτελεί μια χρήσιμη συνήθεια για ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν είναι κάποιο μυστικό αδυνατίσματος.
Χρειάζεται λοιπόν να αλλάξουμε τον τρόπο που τρώμε;
Αν σου αρέσει να ξεκινάς το γεύμα σου με σαλάτα, μπορείς να συνεχίσεις να το κάνεις. Αν πάλι προτιμάς να συνδυάζεις το ρύζι με το κοτόπουλο και να τρως λίγη σαλάτα ανάμεσα στις μπουκιές σου, δεν υπάρχει λόγος να θεωρείς ότι κάνεις κάτι λάθος.
Η σειρά κατανάλωσης των τροφίμων είναι ένας ενδιαφέρων παράγοντας που μπορεί να επηρεάζει τη μεταγευματική γλυκόζη, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρύθμισή της. Δεν αποτελεί όμως έναν κανόνα που χρειάζεται να ακολουθούν όλοι.
Άλλωστε, η συνολική ποιότητα της διατροφής, η σύνθεση των γευμάτων και οι καθημερινές μας συνήθειες έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από το αν η πρώτη μπουκιά μας ήταν σαλάτα ή ρύζι.